ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1344
سفرنامه شاردن ( فارسى )
زحمت كشيدن به دست آوردهاند . آدم كشتگرى مىكرد ؛ برخى پيامبران از جمله موسى و محمد شبانى مىكردند ، داوود زرهگر ، و الياس استربان بود ؛ لقمان خياطى و ايوب كتابت يا دباغىگرى مىكرد ؛ عيسى پزشك بود و ديگر پيغمبران و برگزيدگان نيز پيشهاى داشتند . درآمد موقوفات مجهول التوليه و بلا متصدى سالى يك بار در حضور شاه رسيدگى مىشود . اين رسمى است مسلم ، اما غالبا شاه در اين كار شركت نمىجويد . در اين صورت در حضور صدر يا معاون وى صورتى تنظيم و به شاه تقديم مىكنند . شاه آن صورت را بررسى و دستور لازم را صادر مىكند و براى اجرا به دفتر موقوفات مىفرستد . بيشترين درآمدهاى موقوفات به متصدّيان عوايد مساجد كه آنان را متولّى مىنامند تحويل مىگردد . اينان متعهدند از حيف و ميل شدن آنچه به ايشان سپرده مىشود حفاظت كنند ، و حساب آن را داشته باشند ، و به امور معنوى كارى ندارند . جز از تقسيم عوايد موظف به تعمير و ترميم مساجد و اماكن متبركى كه توليت آنها به ايشان سپرده شده همچنين تهيه وسايل ضرورى مىباشند . معمولا مساجد بزرگ موقوفات بزرگ و درآمد فراوان دارند و داراى متولى مىباشند ، اما مساجد كوچك متولى ندارد . درآمد موقوفات برخى از مساجد ايران از چهارصد هزار فرانك درمىگذرد ، و عايدات وقفيّات حضرت رضا كه قبلا از آن ياد كردهام چنان كه مىگويند از اين هم بسى بيشتر مىباشد . اما مساجدى كه درآمد موقوفاتشان بسيار باشد زياد نيست . نوعى ديگر از موقوفات وجود دارد كه ارثى است و سيورغال ناميده مىشود . اينگونه موقوفات غالبا در اختيار خانوادههاى روحانى است . نسلا بعد نسل به آنها منتقل شده ، و پس از ايشان به اخلافشان انتقال مىيابد ، و آن مشتمل بر موقوفاتى است كه طبق شرايط و ضوابطى خاص حقّ بهرهبردارى از عوايد آن از پدر به پسر تعلّق مىگيرد . سيورغال زمانى از خانوادهء دارندهء آن انتزاع مىيابد كه در آن خانواده افراد شايستهاى براى تصدّى آن وجود نداشته باشد ، يا مايل باشند سيورغال بدون واسطه به دست روحانيان اداره شود . گفتنى است كه سيورغال از جمله موقوفات در حساب مىآيد و اگر به جهاتى از يك خانواده به خانوادهء ديگر انتقال يافت در آن خانواده جنبهء توارث مىيابد .